Terapia EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), czyli odwrażliwianie i przetwarzanie za pomocą ruchów gałek ocznych, to nowoczesna i dobrze przebadana metoda psychoterapeutyczna, stosowana m.in. w leczeniu skutków traum i zaburzeń lękowych. Jej twórczynią jest Francine Shapiro. Zauważyła ona, że szybkie ruchy oczu mogą wpływać na sposób, w jaki mózg przetwarza obciążające emocjonalnie wspomnienia. W kolejnych latach opracowała kompletny protokół, który dziś uznawany jest za jedną z najskuteczniejszych metod leczenia PTSD i innych trudności wynikających z nierozwiązanych doświadczeń.

Na czym polega EMDR?

Podstawowe założenie terapii EMDR opiera się na tym, że wiele objawów psychicznych wynika z nieprzetworzonych wspomnień. W sytuacji traumy mózg może nie poradzić sobie z przetworzeniem doświadczenia, w taki sposób, by zasymilowało się ze wszystkimi wspomnieniami w siatce wspomnieniowej. Może pozostać w pamięci w niezmienionej formie – wraz z towarzyszącymi mu emocjami, obrazami i przekonaniami. Jest jakby zamrożone. Terapia EMDR uruchomia taki proces przetwarzania informacji, aby wspomnienie zostało zintegrowane i przestało wywoływać nadmierne obciążenie.

Kluczowym elementem jest tzw. bilateralna stymulacja. Są to naprzemienne ruchy stymulujące dwie strony ciała. Najczęściej stosuje się ruchy gałek ocznych podążające za dłonią terapeuty. Stosuje się również naprzemienne delikatne stuknięcia w kolana lub dłonie, tzw. tapinng. Stymulacja ta usprawnia komunikację między półkulami mózgu i ułatwia przetwarzanie wspomnień, co ostatecznie prowadzi do zmniejszenia intensywności emocji oraz zmiany negatywnych przekonań o sobie.

Jakie są fazy terapii EMDR?

Proces przetwarzania wspomnienia składa się z ośmiu faz. Każda z nich jest bardzo ważna i żadnej nie można pominąć. Wszystkie pełnią określoną funkcję. Faza 1 i 2 przygotowują do procesu przetwarzania, fazy od 3 do 7 to przetwarzanie traumatycznego wspomnienia. Faza 8 to reewaluacja, którą wykonujemy na kolejnej sesji po całkowicie zakończonym przetwarzaniu.

Faza 1. Zbieranie historii i planowanie leczenia
W pierwszej fazie terapeuta dokładnie poznaje historię klienta, identyfikuje kluczowe wspomnienia oraz sprawdza aktualne objawy. To rozmowa o aktualnym życiu klienta, co sprawia trudność, czy jest to połączone z przeszłością.  Psychoterapeuta i klient wspólnie ustalają plan terapii, obejmujący zarówno wydarzenia z przeszłości, jak i trudności pojawiające się „tu i teraz”. Ten etap pozwala określić, które doświadczenia będą przetwarzane w dalszej części pracy.

Faza 2. Przygotowanie
To moment budowania poczucia bezpieczeństwa i zaufania. Terapeuta wyjaśnia zasady EMDR, przebieg sesji oraz techniki, które pomogą osobie radzić sobie z napięciem. Kluczowe jest nauczenie metod stabilizacji, takich jak wizualizacja bezpiecznego miejsca czy ćwiczenia oddechowe. Dzięki temu klient może swobodniej wejść w trudne wspomnienia, wiedząc, że posiada narzędzia do regulacji emocji, czyli uspokojenia się, uspokojenia oddechu.

Fazy pierwsza i druga naturalnie się przeplatają i w procesie przygotowania do przetwarzania trudno je rozdzielić.

Faza 3. Ocena
Psychoterapeuta i klient wybierają konkretne wspomnienie, nad którym będą pracować. Klient opowiada to wspomnienie i określa obraz przedstawiający to doświadczenie. Ustala negatywne przekonanie czyli co myśli o sobie, gdy przywołuje to wspomnienie (np. „jestem niewystarczający”, „nie jestem bezpieczna”, „nie mam kontroli”). Terapeuta dopytuje chwilę o emocje, odczucia z ciała oraz poziom dyskomfortu, gdy osoba przywołuje to wspomnienie. W tej fazie wyznacza się również pozytywne przekonanie, czyli co klient chce o sobie myśleć („jestem wystarczający”, „to już minęło jestem bezpieczna”, „mogę decydować”).

Faza 4. Desensytyzacja – przetwarzanie
To faza, podczas której następuje przetwarzanie wspomnienia. Klient koncentruje się na wspomnieniu, obrazie, odczuciach z ciała, emocjach, a terapeuta prowadzi bilateralną stymulację. Polega ona na wodzeniu przez klienta oczami za palcami terapeuty. Terapeuta porusza nimi w prawo i lewo, tak by klient poruszał oczami naprzemiennie w obie strony. Czasem zdarza się, że psychoterapeuta decyduje o zmianie rodzaju stymulacji np. na naprzemienne stukanie w kolana lub dłonie klienta. W miarę kontynuacji sesji wspomnienie blaknie, zmienia się, emocje zaczynają słabnąć, pojawiają się nowe skojarzenia, a historia nabiera innego znaczenia. Dzieje się tak, ponieważ wspomnienie łączy się z siecią wspomnień w mózgu, dzięki temu, włącza się w nią, asymiluje. Proces trwa do momentu, gdy poziom dyskomfortu znacząco spadnie do poziomu nieprzeszkadzającego, neutralnego.

Trzeba tu zaznaczyć, że klient we wspomnienie wchodzi na około pół minuty, czyli na jeden set stymulacji, następnie terapeuta prosi klienta, by wziął głęboki oddech i powiedział co zauważa. Dzięki temu we wspomnienie nie wchodzi się bardzo głęboko, czego najczęściej obawiają się osoby zastanawiające się nad rozpoczęciem terapii EMDR.

Faza 5. Instalacja
Gdy wspomnienie zostaje odwrażliwione, psychoterapeuta proponuje „zainstalowanie” pozytywnego przekonania wybranego wcześniej – np. „jestem bezpieczny” lub „mam wpływ”. Dzięki temu mózg zastępuje stary, nieadaptacyjny wzorzec myślenia pozytywną i prawdziwą myślą o sobie.

6. Skanowanie ciała
W tej fazie klient sprawdza, czy w ciele pozostają napięcia związane ze wspomnieniem. Jeśli pojawiają się jakiekolwiek dyskomfortowe odczucia, dalej się je przetwarza, aż zostaną zneutralizowane. Wiele traum blokuje się w ciele, co możemy odczuwać np. przez codzienny ból w jakieś okolicy ciała. Dlatego tak ważna jest ta faza i ważne jest wyczyszczenie traumy również z ciała..

7. Zamknięcie
Każda sesja, niezależnie od tego czy udało się przetworzyć wspomnienie w całości czy nie, kończy się stabilizacją i powrotem do równowagi. Terapeuta upewnia się, że klient czuje się bezpiecznie. Klient otrzymuje również wskazówki, jak radzić sobie z ewentualnymi emocjami pojawiającymi się między sesjami.

8. Ponowna ocena
Kolejna sesja rozpoczyna się sprawdzeniem postępów. Terapeuta ocenia, czy przetwarzanie z poprzedniej sesji utrzymało się i czy pojawiły się nowe elementy wymagające uwagi. Jeśli wspomnienie uznaje się za w pełni przetworzone, praca przechodzi do kolejnego celu terapeutycznego, np. do przetwarzania kolejnego wspomnienia.

Dlaczego EMDR jest skuteczne?

Terapia EMDR łączy w sobie elementy pracy poznawczej, emocjonalnej i somatycznej. Dzięki bilateralnej stymulacji mózg „odblokowuje” proces przetwarzania informacji, co prowadzi do trwałej zmiany sposobu reagowania na trudne doświadczenia. Metoda ta jest rekomendowana przez Światową Organizację Zdrowia i stosowana na całym świecie jako skuteczna forma leczenia.

Źródło:

1. Szkolenie podstawowe EMDR, Polskie Towarzystwo Terapii EMDR.
2. Czat GPT